---
title: "Dirlik sistemi nedir? "
date: "2024-12-21 02:06:39"
author: "Ferhan Petek"
tags: "Konu Anlatımları", "konu anlatım"
canonical_url: "/dirlik-sistemi-nedir-toprak-yonetiminde-nasil-uygulanmistir-tarihi-etkileri-nelerdir-170100302165"
original_url: "/dirlik-sistemi-nedir-toprak-yonetiminde-nasil-uygulanmistir-tarihi-etkileri-nelerdir-170100302165"
---
# Dirlik sistemi nedir? 
Osmanlı Devleti’nin de uyguladığı tımar sistemi, çok eski Türk devletlerinden itibaren uygulanan ve Osmanlı Devleti’nin kazandığı güçte büyük bir payı olan bir sistemdir. 18. yüzyılın başlarından itibaren bozulma yaşansa da uygulandığı süre boyunca birçok olumlu gelişmenin de yolunu açmıştır. Devlete sağlanan tanımlanmış bir hizmet karşılığı olarak toprak tahsisine dayanan tımar sistemi uygulayan devletlerin gelişmesinde büyük rol oynamıştır. 
## Dirlik sistemi nedir?
En geniş tanımı ile birlikte belli bir yere ait olan vergi gelirlerinin tamamının ya da bir kısmının geçimlik olarak havale yolu ile bir görevli kişiye devredildiği ve bu devir karşılığı olarak da bazı hizmetlerin ona yüklendiği bir sistem olan dirlik sistemine ait tarihi kayıtlar çok eski zamanlara dayanır.
Tımar kelimesi arazi anlamına gelir. Tımar sistemi, aynı zamanda dirlik sistemi adı verilen sistemin de eş anlamlısı olarak kabul edilir. Dirlik sistemi ya da tımar sistemi, devlete sağlanan tanımlanmış olan bir hizmet karşılığında ödeme olarak toprak tahsis edilmesi anlamına gelir. Kökü Farsça dilinden gelen bir kelimedir.
Birçok tarihçi dirlik sisteminin bir kurum olarak Orta Çağ’daki İslami toplumlarda ikta ismi ile uygulanmış olduğu görüşünde ortak bir kanıya varmıştır. Jak Yakar ise Hitit İmparatorluğu’nun toprak düzeninde hizmet karşılığı olarak toprak tahsis edilmesi şeklinde bir açıklama yapmıştır. 
## Dirlik sistemi toprak yönetiminde nasıl uygulanmıştır?
Osmanlı Devleti’ne ait olan toprakların köylüler tarafından işletilmesi ve askerler ve memurlar tarafından da vergi alınmasına dayalı olan sistem dirlik sistemi ya da tımar sistemi olarak adlandırılmıştır. Dirlik sisteminin bazı özellikleri bulunur. Bu özellikler şunlardır:
Osmanlı İmparatorluğu gelirlerinin büyük bir kısmını savaşlarla birlikte ve tımar sistemi ile elde edilmiştir. 
Tımar sistemi ile birlikte sınırlardaki güvenlik de artmış, böylece isyanların da sayısı azalmıştır. 
Sipahi askerler dışında yüksek kademesi olan memurlar da işletilen topraklardan vergi alma hakkına sahip olurdu. 
## Dirlik sisteminin tarihi etkileri nelerdir?
Dirlik sistemi tarihte çeşitli etkilere neden olmuştur. Askeri ve sosyal düzenin sağlanması, toprak dağıtımının ekonomik olarak çeşitli etkilerde bulunması bunlardan bazılarıdır. Sistemin tarihi etkileri şu şekildedir:
* Osmanlı İmparatorluğunun askeri gücünü devam ettirebilmesinde önemli bir rolü olmuştur. 
* Osmanlı’da feodalizmin belli bir biçimini oluşturan dirlik sistemi derebeylik benzeri yapıların oluşmasına neden olmuştur. 
* Osmanlı merkez yönetiminin güçlü olduğu süreçte verimli olmuştur. 
* İslami hukuka ve devlete dayalı bir sistemin uygulanmasına imkan vermiştir. 
* Dirliklerin zarar görmesi devletin ekonomi üzerindeki kontrol etkisini kaybetmesine ayrıca askeri gücün de zayıflamasına yol açmıştır. 
* Toprağa dayalı olan bu sistem aynı zamanda toplumun dini inançlarını ve devletin gücünü kullanmasını da pekiştirmiştir. 
* Dirlik sahiplerinin yerel nüfus üzerinde ciddi bir kontrolü bulunduğu için köylülerin yaşam şartları da zaman içinde zorlanmış ve sosyal adaletsizlikler baş göstermiştir. 
* Özellikle tımar ve zeamet gibi toprak düzenlemeleri ile şekillenmiştir ve Osmanlı toplumuna farklı alanlarda etki etmiştir. 
* Devletin, orduyu finansal açıdan desteklemesine olanak sağlamıştır. 
* Osmanlı ekonomisinin temelinde yer alan tarım sektörüne bağlı olan dirlik sistemi zaman içinde toprakların verimli kullanılmasına da yol açmıştır.
