---
title: "Dilimizin Ucuna Gelen Kelimeleri Neden Hatırlayamayız?"
date: "2016-02-09 14:16:03"
author: "BBC Türkçe"
tags: "Eğlence"
canonical_url: "/dilimizin-ucuna-gelen-kelimeleri-neden-hatirlayamayiz-190101083006"
original_url: "/dilimizin-ucuna-gelen-kelimeleri-neden-hatirlayamayiz-190101083006"
---
# Dilimizin Ucuna Gelen Kelimeleri Neden Hatırlayamayız?
Mark Gwynn
BBC Future
Kelimelerin dilin ucunda olup da hatırlanamaması halini çoğumuz yaşamışızdır. Bu durum, hafızanın nasıl çalıştığına dair ipuçları içeriyor aslında.
Bir ismi ya da kelimeyi hatırlamaya çalışırız. Dilimizin ucundadır kelime ama sanki beynimizde bir engele takılmıştır. O boşluğu doldurmak için ‘şey' deyip dururuz. Bu tür unutmaların bilimsel adı **letolojika**dır.
Beyin ve hafızayla ilgili birçok terim gibi letolojika kelimesi de Yunanca kökenlidir. **Lethe** unutkanlık, **logos** ise kelime anlamına gelir. Yunan mitolojisinde Lethe ayrıca ölü ruhlarının dünyadaki anılarını unutmak için içtiği öteki dünyanın beş nehrinden biridir.
Letolojika kelimesi 20. yüzyıl başlarında psikoterapist Carl Jung'a atfedilir, fakat ilk yazılı kayda geçmesi 1915 Amerikan Resimli Tıp Sözlüğü ile olmuş ve bu kelime "asıl kelimeyi hatırlayamama hali” olarak tarif edilmiştir.
Letolojika kelimesinin kökeni, bilinçaltı konusundaki çalışmalarıyla ünlü psikoterapist Carl Jung'a dayandırılıyor.
Letolojika kelimesinin yerleşmesinde ne etken olursa olsun, hafıza ve unutma hem Yunan mitolojisinde hem de Jung'un bilinçaltı konusundaki çalışmalarında önemli bir yere sahip olduğu gibi, bugün beyinde hafızanın işleyişini anlamamız açısından da önemlidir.
Beynin, bilgisayar gibi işlemediğini, bilgilerin düzenli depolanıp bir düğmeye basıldığında hatırlanmadığını biliyoruz. [Psikolog Tom Stafford'un belirttiği gibi](http://www.bbc.com/turkce/ozeldosyalar/2014/11/141118_vert_fut_isimleri_hatirlamak.shtml), "hafızanın işleyişi çok ilginçtir; yeni bilgileri hatırlamak için önemli olan onlarla ne kadar bağlantı oluşturmuş olmamızdır, onları ne kadar çok hatırlamak istediğimiz değil.”
Kelime haznemizdeki her kelimeyi hatırlamak zor iştir. Oxford İngilizce Sözlüğü'nde 600 bin kelime yer alıyor. Ancak bu bile İngilizce kelimelerin tamamını oluşturmuyor. Yetişkin bir insanın konuşma ve yazıda kullandığı kelime sayısı bundan çok daha azdır, fakat dilbilimci David Crystal bu sayının bile 50 bini aştığını belirtiyor.
![]()
İnsanın anladığı kelime sayısı elbette çok daha fazla, ancak günlük konuşma ve yazı dilinde kullanmıyor. İşte dilimizin ucunda olup da hatırlayamadığımız kelimelerin önemli bir kısmı bu pasif kelimelerden oluşuyor.
Kişi ya da yer adları da dahil olmak üzere, fazla kullanmadığımız kelimeleri unuturuz çoğunlukla. Çünkü hafızamız bağlantı kurma yoluyla işler ve birbiriyle ilişkili bilgi modellerinden oluşur. Bir kelimeyi ne kadar iyi hatırlayıp hatırlamadığımız bu modellere ve diğer önemli bilgilerle kurulan bağlantılara bağlıdır.
Yani beynimizde depoladığımız ama pek kullanmadığımız binlerce kelimeyi bir anda hatırlamak zordur; çünkü hafızada kolay hatırlanan diğer bilgilerle önemli bağlantılarını kurmamışızdır henüz.
Letolojika hem kelimeyi unutmayı hem de hafızamızda bir yerde olduğunu bildiğimiz o kelimenin izini ifade eder. Belki de önce küçük ve önemsiz şeyleri geçici olarak unutmak için Lethe nehrinden su içmemiz gerekiyor ki, yaşamımız için önemli olan bilgilere öncelik verebilelim.
![](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/9846362/640xauto.jpg)
Bu makalenin İngilizce aslını [BBC Future sayfası](http://www.bbc.com/future)nda okuyabilirsiniz.
Dergideki diğer makalelere [buradan](http://www.bbc.co.uk/turkce/search/?q=dergi) ulaşabilirsiniz.
